Ozan Can İlhan
Takip et
Latest posts by Ozan Can İlhan (see all)

Bitkilerinize ve çiçeklerinize daha besleyici bir toprak katkı maddesi üretmek istemez misiniz, ya da onları daha fazla yarar sağlayacak sularla sulamak? O halde size güzel bir haberimiz var, her gün çöpe attığınız gıda atıklarınızla bunları yapmak, evdeki bahçenizi beslemek, bitkilerinizi mutlu etmek, kompost yapmakla çok kolay.

“Kompost da ne!?” diyenler için kısacık bir giriş yapalım. Kompost, en basit tanımıyla, sebze-meyve kabukları, kuru yaprak veya biçilmiş çimler gibi organik atıkların, toprağın içerisinde ve havada bulunan mikro organizmalar tarafından ayrıştırılarak, besin değeri ve su tutma kapasitesi aşırı yüksek, toprak için faydalı bir geri dönüşüm ürünü ortaya çıkarması durumudur. Bu yazıyı 5 ay öncesinde yazıyor olsaydım, sizlere her yerde kompost yapamayabilirsiniz, bu zorlu bir süreç olabilir gibi cümleler kurabilirdim. Başlarda böceklenme, sineklenme, fare ya da başka kemirgen canlılarından dolayı duyduğum kaygılarım artık yok ve anlıyorum ki kompost yapmak, yemek yapmaktan daha kolay ve keyifli bir iş. (Yemek yapmayı aşırı seven bir birey olarak bunu söylüyorum). Eğer bir bahçeniz, balkonunuz veya sürekli çay/kahve posası çıkaran bir kafeniz varsa, siz de kompost yapabilir ve bu işi insanlara anlatarak, geri dönüşümün en keyifli ve en besleyici halinin yaygınlaşmasına katkı sunabilirsiniz. 


10 Önemli İpucu

1. Her Yerde Kompost Yapabilirsiniz.

Kendim bu süreci uygulamadan önce size bunu söylerken tedirgin olabilirdim, ancak şu an kendimden emin bir şekilde şunu söyleyebilirim ki, yaşadığınız her yer kompost yapmak için idealdir!

Bahçenizde bir sıcak kompost kurup, balkonunuzda bokashi kompostu yaparken, işi biraz daha abartıp başucunuza sürekli nasıl olduklarını merak ettiğiniz solucanlarınız için vermikompost olarak bilinen bir solucan kompostu ünitesi kurabilirsiniz. Yani kocaman bir arka bahçeye veya bir tarlaya sahip olmanız gerekmez. Biz bu yazımızda daha çok hızlandırılmış bir soğuk kompost örneğini anlatacağız, zahmetsiz, ortalama 2-3 aylık bir sürede kompost elde edebileceğiniz ve düzenli olarak atık kontrolü yapabileceğiniz mükemmel bir yöntem.

2. Bir Kompost Haznesine Servet Harcamanıza Gerek Yok.

Deneyimlerime dayanarak söylüyorum ki kompost haznesi için çok para harcamanıza kesinlikle gerek yok.  Piyasada en ucuzu 200 liradan başlayan ve 2.700 TL gibi fiyatlara ulaşan kompost hazneleri, biraz el emeği ile kendiniz yapabileceğiniz bir icattır. Çevirmeli hazneler, 40 litrelik kovalar, bir varil veya ahşaptan yapılmış bir alan… Atıklarınızı göz önünde bulundurarak kendinize uygun hazneyi seçin. Eğer sorun yaşıyorsanız, bizimle iletişime geçmekten çekinmeyin!

3. Önce Nelerle Kompost Yapılmayacağını Öğrenin.

Kompost yaparken hangi yöntemi kullanacağınıza karar verdikten sonra kompostunuza neleri koyacağınızı bilmektense, neleri koymamanız gerektiğini bilmek daha pratiktir ve kısa zamanda sizi iyi bir kompostçu yapacaktır. Komposta koyamayacaklarınız, koyabileceklerinizden daha az miktardadır. Kısa bir listeyi öğrenmek sizi bu işin gerçek bilirkişisi haline getirir.

Nedir Kompostun Bizden istemedikleri?

Şu kısa bilgiyi vermekte fayda var, aşağıda yer alan ürünler spesifik durumlarda kompostunuza girebilir. Ancak, komposta yeni başlayanlar için bu atıkların kompostta yer almaması kompost yapımını kolaylaştıracak ve motivasyonunuzu artıracaktır.

1. Et ve süt ürünleri

2. Balık

3. Zehirli ot ve bitkiler

4. Tuzlu ve yağlı, pişmiş yemek artıkları

5. Soğan ve sarımsak 

6. Aşırı miktarda narenciye

Kompost yapmaya yeni başladıysanız, yukarıda yer alan 6 ürünün atığını kompostunuza koymayın. Yanlış bir malzemeyi eklemek, atmaya çalıştığınız iyi bir adımı korkulu bir rüyaya çevirebilir. İstenmeyen böcekler ve aşırı kokulara, sizinle bir işim yok diyebilirsiniz.

4. Korkulu Rüya: Yeşil-Kahverengi Dengesi

Kompost yapmanın belki de en gerekli ve öğrenilmesi gereken ilk adımı kahverengi ve yeşil atıklarınızı dengede tutmayı öğrenmektir. Her yerde kolaylıkla sizi kompost yapmaktan soğutabilecek 30:1 oranı gibi bir tanıma denk gelebilirsiniz. Bu bütün kompost karışımınızın, molar anlamda 30 birimi karbon 1 birimi ise azot olmalı demektir. Bu oran her madde için farklıdır, örneğin muz kabuğu için C/N oranı 27:1 civarındadır. Sizin için çok mu kafa karıştırıcı, daha yakından bakalım.

Yeşil malzemeler Azot zenginidir. Meyve ve sebze kabukları, kahve ve çay posası, biçilmiş çimen veya yumurta kabukları… Kahverengi malzemeler ise, kuru yapraklar, talaş, saman, ölü bitkiler gibi karbon zengini malzemelerdir.

Bildiğiniz gibi yeşil malzemeler, lifli ve kompostun hava almasına olanak veren kahverengi malzemelere göre daha hızlı bozunur ve parçalanmaya başlar. Bu sebeple iki farklı malzeme türüne de kompost yapmaya başlamadan fazlasıyla ihtiyacınız olacak. Örneğin çamurumsu bir hale gelmiş, aşırı nemli bir kompost, çok fazla yeşil malzeme kullandığınızı gösteririr ve biraz halihazırda bulunan kahverengi malzemelerden ister.

Son olarak bu oranı 1:1 olarak aklınızda tutmaya ne dersiniz? Eğer 5 santimetre kalınlığında bir yeşil katman eklediyseniz üzerine 5 santimetre kadar kahverengi katman ekleyin. 

Talaş gibi karbon içeriği aşırı yüksek malzemeler için bu oranı yarıya indirebilirsiniz! Yani 5cm yeşil malzeme ve üzerine 2.5 santimetre kadar talaş.

5.Doğru Malzemelerle İşe Başlayın.

Kompost yapmaya başlarken önceliğiniz malzemelerinizi biriktirmek olmalıdır. Sonbaharda toplanmış büyük bir poşette kuru yapraklar, size en yakın mobilya atölyesinden elde edebileceğiniz talaş ( burada işlenmemiş, yani boyasız veya yapıştırıcısız ağaçların tozlarından bahsediyorum), arka bahçenizde bulunan organik madde miktarı düşük bir kova dolusu toprak veya düzenli olarak biriktirdiğiniz tuvalet ruloları gibi geri dönüştürülebilir karton atıkları… Bunlar kahverengi malzemeler için yeterli olacaktır. 

Kahverengi atıklar kompostunuzun dengeleyicisidir. Bu yüzden bu sürece başlamadan önce büyük bir poşeti dolduracak kadar malzemeniz olduğundan emin olun, yoksa işler sizin için karışabilir.

6.Kompostunuza Ekleyeceğiniz Gıda Atıklarınız için Bir Periyod Belirleyin.

Kahverengi atıklar sistemin dengesi için önemlidir, kolayca büyük miktarlarda kahverengi malzemeye ulaşabilir ve yıl boyu kullanmak için depolayabilirsiniz. Yeşil atıklarda durum farklıdır, Türkiye’de her yıl ortalama 26 milyon ton civarı gıdanın çöpe gittiği düşünülürse bireysel olarak bu atıkları dönüştürmenin önemini daha iyi anlayabiliriz.

Dolabınızda gıda atıklarınızı toplayabileceğiniz bir alan yaratın ve ağzı kapalı bir kabı bu iş için ayırın. Her seferinde komposta ulaşımınız zor olabileceğinden ve birikmiş atıkların daha verimli sonuçlar vermesinden dolayı, atıklarınızı bu kapta biriktirin. 4 kişilik bir aile 5 günde, kompostlamaya uygun, ortalama 4 kilo gıda atığı çıkarabilir. Siz bu miktarı kendiniz için belirleyin ve atıklarınız biriktikçe kompostunuzdaki ayrıştırıcıları bu atıklarla beslemeyi unutmayın.

7. Kompost Haznesini Ne Kadar Sıklıkla Karıştırmanız Gerektiğini Bulun.

Karıştırma işlemi kompostunuzun hava almasını sağlayacağından ve sistemin içerisinde çalışan mikroorganizmaları her yere yayacağından önemlidir. Ancak bunun için tam anlamıyla doğru zaman yoktur, kısacası karıştırmak size kalmış. Örnek vermek gerekirse ben atıklarımı bir haftada bir komposta gönderiyorum ve karıştırma periyodum buna bağlı. Bunun içinse izlediğim aşamalar şöyle;

1- Atıkları her seferinde küçük parçalara ayırarak, atıklar için ayrılmış kutuda biriktir. Atıklarınız küçük parçalara ayırmak en, en, en önemli adımlardandır. Biriktirdiğiniz atıkları her seferinde en küçük parçalara ayırarak depolamak, kompostlaşma sürecini hızlandırır, koku ve haşere problemini kökten çözer!

2- Kutu dolduğu zaman açık havada birkaç saat beklet. Bu işlem buzdolabında korunan atıkların havayla temas ederek ısınmasını sağlar ve kompostunuzun genel sıcaklığını düşürmemiş olursunuz.

3- Atıkları atmadan kompostu 1 dakika kadar karıştır. Bu işlem organizmaları kompostun her yerine dağıtır, sisteme nefes aldırır ve yeni atıklar için merkez kısmında bir boşluk yaratırsınız.

4- Kompostun merkezinde boş bir alan yarat ve atıkları ekle.

5- Atıkların üzerini 2 cm kalınlığında kahverengi malzeme ile kapat.

Böylece bir sonraki atık ekleme zamanına kadar pek bir şey yapmanız gerekmez. Yine de unutmamak gerekir, kompost yığınını ne kadar çok çevirirseniz o kadar hızlı bir şekilde nihai ürün elde edersiniz. 

8. Kış Aylarında da Kompost Yapabilirsiniz!

Kış aylarında düşen sıcaklıklarda atıklarınızı çöpe atmaya başlamak gözlerinizden bir damla yaş süzülmesine sebep olabilir. Aşırı çevreciler için gözyaşı miktarı daha fazla olacaktır… Eğer uygun bir alan yaratabilirseniz, kış ayları boyunca kompostunuz ısısını korur ve dönüşüm devam eder. 

Eğer usta bir kompost bükücü olduysanız, kış aylarında kompost başında sohbet etmeye başlayabilirsiniz. Usta kompost bükücüler kış aylarında ellerini kompost ile ısıtanlardır, çok havalı! 🙂 

9.  Kompostunuzun Nefes Almaya İhtiyacı Vardır.

Başarılı bir kompost denemesinin en önemli bileşenlerinden biri havadır. 7. maddede de bahsettiğim gibi kompostunuzu düzenli olarak karıştırarak parçalanmanın hızlanmasını sağlayabilir, koku ve sineklenme riskini kontrol altında tutabilirsiniz. Ayrıca, ompost yaptığınız haznenin sahip olduğu delikler, katmanların düzenli olarak hava almasını sağlar. Eğer haznenizin deliği yoksa, yapmanız gereken ilk iş, kovaya birkaç mm kalınlığında delikler açarak işe başlamanız olacaktır.

10. Yetişkin bir Kompost Günde 1 litre suya ihtiyaç duyar!

Eğer bir kompost bükücü olacaksanız, nemin önemini anlamanız gereklidir. Tabii ki her gün kompostunuzu sulamaya ihtiyacınız yok, ölçütünüz şu olsun; 

Eğer kompost karışımınızdan bir avuç alıp sıktığınızda eliniz hafif nemli kalıyorsa kompostun nemi yerinde demektir. Kompostun ideal nemlilik miktarını, bir mutfak süngerini ıslattıktan sonra bütün suyun sıkın, bu aşamadan sonra süngerin sahip olduğu nemlilik oranı, kompostta ihtiyaç duyacağımız miktar kadardır.

Dikkat! Suyu fazla kaçırmamaya özen gösterin. Bir miktar su ayrıştırıcıların metabolizma faaliyetleri için önemliyse de, fazlası boğulmalarına, kompost yığınının gözeneklerin kapanarak hava akımının kısıtlanmasına neden olur. 

Bonus: Kompost Hızlandırıcılarına Servet Harcamayın.

İster inanın, ister inanmayın bir kompost haznesi başlı başına bir organizmadır. Kompost hızlandırıcıları sisteme doğrudan ayrıştırıcı organizma yerleştirmenize ve süreci hızlandırmanıza olanak sağlasa da, bunu doğal yöntemlerle de yapabilmeniz mümkün. 

İçerisinde tarım ilacı barındırmayan yoncaları küçük parçalara ayırıp, birkaç litre suyun içinde en az 24 saat bekleterek her katmanı bu sıvıyla nemlendirmeyi deneyin. Bu ayrışma sürecini hızlandıracaktır. Buna ek olarak; her katmana, önceden yaptığınız komposttan birkaç avuç eklemek veya doğrudan bahçenizde bulunan, içinde yaşam dolu topraktan eklemekte ayrışma sürecini hızlandırır.

https://www.instagram.com/kompostkent/

Paylaşmayı ve takip etmeyi unutmayın!

Categories:

2 Responses

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir